دات نت نیوک

مناطق آزاد تجاری-صنعتی

معرفی مناطق آزاد و نقش های جدید آن ها

 


اگرچه جزیره کیش از سال 1359 با مصوبه شورای انقلاب با برخورداری از قانون معافیت جزایر جنوبی از عوارض گمرکی واردات کالاهای مصرفی مجاز، به نوعی یک بندر(جزیره) آزاد از مالیات شده بود، اما این جزیره به مساحت 9.150 هکتار همزمان با تصویب قانون چگونگی اداره مناطق آزاد توسط مجلس شورای اسلامی از تاریخ 7/6/1372 به عنوان منطقه آزاد کار خود را آغاز کرد و متعاقبا در تاریخ 28/9/89 نیز با تصویب مجلس شورای اسلامی جزایر هندورابی، فارور بزرگ و فارور کوچک نیز به محدوده این منطقه الحاق گردید. در حال حاضر منطقه آزاد کیش به عنوان مهمترین کانون گردشگری در میان جزایر کشور با برخورداری از زیرساختهای مناسب حمل و نقل هوایی و دریایی بویژه فرودگاه بین­المللی در حال توسعه تا ظرفیت 8 میلیون نفری اعزام و پذیرش مسافر و بندر در حال توسعه و دارای پایانه مدرن مسافری، هتلها، مراکز اقامتی وتسهیلاتی- خدماتی روزآمد گردشگری و جذابیت ها و محصولات ارزشمند گردشگری دریایی، آماده سازی زیرساختهای سازگار با محیط زیست از جمله فرودگاه و بندر در جزیره هندورابی برای تبدیل آن به جزیره گردشگری آرامش و سلامت، فاصله نزدیک از میادین و سکوهای نفتی نیازمند به پشتیبانی و لجستیک، ظرفیتهای پشتیبانی تجهیزاتی و استقرار دفاتر مرکزی شرکت های نفتی و صنایع نفت فراساحلی و حفاری دریا با بیش از200 شرکت خدمات حفاری، استقرار واحدهای بین الملل دانشگاه های معتبر برای جلوگیری از خروج ازکشور بخشی از متقاضیان تحصیلات تکمیلی، فعالیت برخی از صنایع دانش بنیان و با فناوری برتر، زیرساختهای فراهم شده قابل توسعه برای شکل گیری بازارهای بین المللی و منطقه ای مالی، در پی تبدیل خود به یکی از مقاصد اصلی گردشگری، تجارت و پایگاه صنایع فراساحلی در منطقه می باشد.

 

تاسیس منطقه آزاد قشم نیزکه در تاریخ 7/11/1369 در جزیره قشم با تصویب هیات وزیران قطعی شده بود، با تصویب قانون چگونگی اداره مناطق آزاد توسط مجلس شورای اسلامی از تاریخ 7/6/1372 به طور رسمی فعالیت خود را در 30 هزار هکتار از اراضی جزیره قشم آغاز کرده است. موقعیت راهبردی این منطقه در خلیج فارس و ارتباط با کشور عمان و ظرفیت های توسعه صنایع دریا محور و صنایع انرژی، نفت و گاز ، فولاد، صنایع واسطه ای فرآوری منابع طبیعی فراوان و ارزان داخلی و صنایع انرژی بر متکی بر این منابع طبیعی، بهره گیری از منابع هیدروکربنی جزیره و میادین گازی اطراف جزیره قشم به منظور ایجاد پارک های انرژی، ظرفیت های موجود برای صنایع شیلات و صنایع بالادستی و پایین دستی آن، بهره گیری از ظرفیت های تولید فرآورده های بیوتکنولوژیک مانند مواد آرایشی و بهداشتی، داروهای ضد سرطان و مواد غذائی ژلاتینی و ایجاد مراکز آموزشی تحقیقاتی فناوری­های زیستی و انتقال فناوری و صدور خدمات فنی مهندسی در این حوزه، سوخت­رسانی به کشتی­های عبوری از آبراهه بین­المللی خلیج فارس با توجه به فاصله بسیار کم ساحل جنوبی جزیره و عمق لنگراندازی مناسب تر کشتی ها همراه با خدمات وابسته نظیر کیترینگ، تعمیرات شناورها و کانتینرها و دیگر خدمات رفاهی و قابلیت ها و منابع و محصولات ارزشمند گردشگری طبیعت، همه و همه منابع و ظرفیت هایی می باشند که بهره گیری موثر از آنها در چارچوب برنامه های اقدام برای جلب و مشارکت سرمایه­گذاران داخلی و بین­المللی و افزایش سهم این منطقه از تولید ناخالص داخلی کشور و البته توسعه و عمران منطقه ای در دستور کار سازمان منطقه آزاد قشم قرار دارد.

منطقه آزاد چابهار که با مصوبه مورخ 18/2/1370 هیات وزیران در منطقه واقع در اراضی شرق خلیج چابهار تعیین شده بود،   همچون دو منطقه قبلی با تصویب قانون چگونگی اداره مناطق آزاد توسط مجلس شورای اسلامی از تاریخ 7/6/1372 به طور رسمی فعالیت خود را در مساحت 14000 هکتار آغاز کرده است. این منطقه به عنوان تنها منطقه آزاد واقع در دهانه اقیانوس هند و دسترسی به بازارهای شبه قاره هند و نیز قرارگرفتن آن درکریدور بین المللی هندوستان تا روسیه و اتصال آسیای میانه و افغانستان به آبهای آزاد به دنبالتبدیل خود به مرکز سرمایه گذاری، تجارت و ترانزیت بین کشورهای مذکور می باشد. بهره گیری از منابع شیلاتی و دریائی نظیر جلبک های دریائی به عنوان یکی دیگر از قابلیت های منطقه و توسعه اقتصادی بخش های بالادست و پائین دست آن برای توسعه جامعه محلی برخوردار از تجربیات سنتی در این حوزه، بهره گیری از ظرفیت انرژی های تجدید پذیر مانند باد، خورشید، زمین گرمائی، امواج و غیره که از توان های محیطی منطقه می باشد و تولید محصولات و تجهیزات وابسته به این بخش و تامین انرژی مورد نیاز بسیاری از صنایع، فعالیت های کشاورزی و خدماتی از این طریق، بهره گیری از ظرفیت های معدنی و استقرار صنایع فرآوری کانیهای فلزی و غیر فلزی خود، ظرفیتهای صنایع فولاد و مجتمع پتروشیمی نگین مکران، با تکمیل وتوسعه زیرساختهای حمل و نقل و منابع انرژی، به عنوان محورهای مهم برنامه های توسعه وجلب و جذب سرمایه گذاری و دستور کار پیش روی سازمان منطقه آزاد چابهار قرار گرفته است.

 

منطقه آزاد ارس در تاریخ 2/6/1382 با مصوبه مجلس شورای اسلامی در محدوده ای از شهرستان جلفا در شمال استان آذربایجان شرقی تاسیس و متعاقبا محدوده آن با تصویب نامه مورخ 16/12/93 در چهار محدوده منفصل جلفا، نوردوز، خداآفرین و قلی بیگلو به 51.611 هکتار افزایش یافته است. موقعیت این منطقه در حاشیه رود ارس و برخورداری از اراضی حاصلخیز برای کشاورزی صنعتی و ایجاد مجتمع های بزرگ کشت و صنعت با رویکرد صادرات به بازار کشورهای حوزه قفقاز و نزدیکی به کلان شهر تبریز به عنوان مرکزیت تجاری و صنعتی برتر منطقه و برخورداری از ظرفیتهای صنعتی متاثر از صنایع مستقر در آذربایجان شرقی برای توسعه تولید و بازار آنها، با تکمیل زیرساختهای حمل و نقلی خود مقرر است نقش موثری را در توسعه مبادلات تجاری و اقتصادی با کشورهای حوزه قفقاز ایفا نماید. 

منطقه آزاد اروند، در تاریخ 2/6/1382 با مصوبه مجلس شورای اسلامی در محدوده ای از شهرستان های آبادان و خرمشهر در استان خوزستان تاسیس و متعاقبا در تاریخ 8/3/1384 نیز هیات وزیران محدوده منطقه ویژه اقتصادی خوزستان واقع در شمال شهرستان های خرمشهر و آبادان و جزیره مینو و شلمچه را به عنوان محدوده این منطقه آزاد تعیین کرد. در اواخر سال 92 مجددا با الحاق شهرهای آبادان و خرمشهر به قلمرو منطقه، محدوده منطقه از 17200 هکتار به 37400 هکتار افزایش یافت. این منطقه با قرارگرفتن درمرز با بخش جنوبی عراق به عنوان پایانه بزرگ مبادلات تجاری با این کشور از یک سو و قطب پالایشی و تولیدی فرآورده های نفتی آبادان و شیمی شهر و صنایع فراساحلی عظیم با 8 پالایشگاه کوچک و شرکتهای معظم تاسیسات دریایی، صنایع دریایی ساحل اروند برخوردار از حوضچه خشک (شصدا)، شناورسازی اروندان دو (شناوه سابق)، کشتی سازی اروندان و شرکت توسعه سازه های دریایی(تسدید)، به دنبال توسعه و تسهیل مبادلات تجاری و صادرات به جنوب عراق و توسعه صنایع با هدف صادرات خدمات فنی مهندسی صنایع دریایی و نفت و گاز و پتروشیمی می باشد. در عین حال توسعه، عمران و آبادانی شهرهای خرمشهر و آبادان نیزکه با تصویب دولت یازدهم به محدوده منطقه آزاد الحاق گردیده است، به عنوان دستور کار سازمان متولی منطقه قرار دارد.

منطقه آزاد انزلی، در تاریخ 2/6/1382 با مصوبه مجلس شورای اسلامی در محدوده ای از شهرستان بندر انزلی در استان گیلان تاسیس و متعاقبا در تاریخ 8/3/1384 نیز هیات وزیران محدوده منطقه ویژه اقتصادی گلشن- بندر انزلی و شهرک صنعتی انزلی را به عنوان محدوده این منطقه آزاد تعیین کرد که مساحت آن طی آخرین مصوبه به 8.609 هکتار می رسد. منطقه آزاد انزلی به دلیل همجواری با کشورهای حاشیه دریای خزر و دسترسی به یکی از مهمترین کریدورهای تجاری بین کشورهای حاشیه دریای خزر از طریق بندرکاسپین-باکو در آذربایجان-ترکمانباشی ترکمنستان-آکتائو قزاقستان-آستراخان روسیه، بهره گیری از ظرفیت حمل نقل ترکیبی ریلی-دریایی و ظرفیت اتصال راه آهن ارومچی درچین به بندرآکتائو قزاقستان و از این طریق به بندر کاسپین، مقرر است با بهره گیری از ظرفیت های و قابلیتهای خود و تکمیل زیرساختهای حمل و نقل دریایی در بندر کاسپین و ایجاد پایانه ها، انبارها، سیلوها و سردخانه ها، استقرار سیستم های حمل و نقل چند وجهی و فراهم آوردن زمینه استقرار بانک های داخلی و خارجی، خدمات بیمه ای، دفاتر شرکت های تجارتی و حمل و نقلی، و خدمات لجستیک و پشتیبانی تجاری و جلب و جذب تجار و فعالان اقتصادی روسیه و کشورهایCIS  به قطب تجارت ­منطقه ای با کشورهای مذکور تبدیل و با تقویت و توسعه صنایع تولیدی محصولات مورد تقاضای بازار وسیع روسیه در افزایش سهم کشور از بازار این منطقه نقش موثری را عهده دار گردد.

ایجاد منطقه آزاد ماکو، در شهرستان ماکو واقع در شمال استان آذربایجان غربی در تاریخ 4/7/1389 به تصویب مجلس شورای اسلامی رسیده است و مساحت آن نیز بالغ بر 397 هزار هکتار می باشد. این منطقه با قرار گرفتن در دروازه زمینی مبادلات ایران با اروپا و مرز ترکیه و برخورداری از بیشترین جغرافیای تحت قلمرو خود با تکمیل زیرساختهای خود از جمله احداث فرودگاه طی دوسال گذشته، به دنبال بهره گیری موثر ازظرفیت های خدماتی مرتبط با حمل و نقل و ترانزیت، پایانه های صادراتی مستقل، خدمات رفاهی و مجتمع های بین راهی و سایر خدمات حمل و نقلی بوده و به عبارتیتوسعه ترابر محور در همه ابعاد آن در این منطقه مورد پیگیری جدی می باشد. ضمن آنکه ظرفیتهای موجود برای تاسیس مجتمع های کشت گلخانه ای محصولات با ارزش صادراتی، سرمایه گذاری در صنایع بسته بندی و صنایع فرآوری تکمیلی کشاورزی، منابع کانیهای غنی غیرفلزی موجود در منطقه، ظرفیت توسعه صنعتی بر مبنای زنجیره تامین در کشور های همسایه بویژه ترکیه نیز، از جمله محورهایی است که بهره گیری مناسب از آنها برای تحقق اهداف توسعه ای حوزه عمل مناطق آزاد در این منطقه در دستور کار قرار دارد.

 

منطقه فرودگاهی امام خمینی (ره) با شروع فعالیت فرودگاه بین المللی امام خمینی (ره) در سال 1384 در پی اجرای ماموریت منحصربفرد این فرودگاه در شبکه حمل‌ونقل کشور همچنین سوددهی بالای آن با هدف افزایش درآمدهای غیرهوانوردی در ایران در توسعه حوزه حمل‌ونقل هوایی در کشور، لجستیک و ترانزیت مسافر و بار، برابر ماده 166 قانون برنامه پنجم توسعه کشور، فرودگاه بین المللی امام خمینی(ره) به شهر فرودگاهی امام خمینی تبدیل شد.
٢٥٠٠ هکتار از اراضی آن که در محدوده غربی پهنه هوانوردی به منطقه ویژه اقتصادی و 1500 هکتار از اراضی به منطقه آزاد تجاری- صنعتی اختصاص یافته است.  این منطقه فعالیت خود را از آذر ماه سال ١٣٩٤، برای تبدیل شدن به بخش مهمی از واردات کشور به کالاهایی دارای ایجاد ارزش افزوده، اقتصادی کردن فعالیت های لجستیکی شامل واردات، صادرات، صادرات مجدد، ترانزیت کالا، کاهش هزینه های انبارداری، تولید، مونتاژ و بسته بندی با بهره گیری از قوانین و مزایای مناطق آزاد  تجاری- صنعتی و  ویژه اقتصادی بعنوان یکی از شرکت‌های تابعه وزارت راه و شهرسازی شروع نموده است.